Từ ngày 01/01/2026, chính sách thuế đối với hộ kinh doanh chính thức có nhiều thay đổi quan trọng theo Thông tư 152/2025/TT-BTC ngày 31/12/2025 của Bộ Tài chính, thay thế Thông tư 88/2021/TT-BTC. Một trong những điểm đáng chú ý nhất là phân loại hộ kinh doanh thành 4 nhóm theo doanh thu và chính sách thuế áp dụng, đi kèm với yêu cầu cụ thể về kế toán, hóa đơn và nghĩa vụ kê khai.
Việc hiểu đúng và áp dụng đúng các quy định mới không chỉ giúp hộ kinh doanh tuân thủ pháp luật, mà còn tránh rủi ro bị truy thu, xử phạt thuế trong tương lai.
Tổng quan quy định kế toán mới cho hộ kinh doanh
Theo quy định mới, hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh đều thuộc đối tượng áp dụng. Về nguyên tắc:
- Người làm kế toán có thể là:
- Chủ hộ tự ghi chép;
- Người thân trong gia đình (vợ/chồng, bố mẹ, con, anh chị em ruột…);
- Hoặc thuê dịch vụ kế toán.
- Hình thức lưu trữ: bản giấy hoặc điện tử.
- Thời gian lưu trữ chứng từ, sổ sách tối thiểu: 05 năm.
Điều này cho thấy cơ quan thuế đang từng bước chuẩn hóa hoạt động kế toán của hộ kinh doanh, tiệm cận dần với doanh nghiệp.
Phân loại 4 nhóm hộ kinh doanh theo chính sách thuế mới
Nhóm 1: Doanh thu dưới 500 triệu đồng/năm – Nhóm miễn thuế hoàn toàn
Đây là nhóm hộ kinh doanh có quy mô nhỏ nhất.
Chính sách áp dụng:
- Thuế GTGT: Không chịu thuế
- Thuế TNCN: Miễn thuế
- Kê khai: Chỉ kê khai doanh thu 01 lần/năm
- Hóa đơn điện tử: Không bắt buộc
- Chế độ kế toán: Không bắt buộc
Với nhóm này, nghĩa vụ thuế tương đối đơn giản. Tuy nhiên, hộ kinh doanh vẫn nên theo dõi doanh thu cẩn thận, vì nếu vượt ngưỡng 500 triệu đồng/năm sẽ tự động chuyển sang nhóm tiếp theo và chịu nghĩa vụ thuế cao hơn.
Nhóm 2: Doanh thu từ 500 triệu đến dưới 3 tỷ đồng/năm
Đây là nhóm chiếm tỷ lệ lớn trong thực tế hiện nay.
Chính sách áp dụng:
- Thuế GTGT: Tính theo tỷ lệ % trên doanh thu, tùy ngành nghề
- Thuế TNCN: Có 2 phương pháp lựa chọn:
- PP1: Doanh thu × Tỷ lệ thuế
- PP2: (Doanh thu – Chi phí hợp lý) × 15%
- Khai, nộp thuế: GTGT và TNCN
- Hóa đơn điện tử: Bắt buộc (khuyến khích nếu doanh thu dưới 1 tỷ)
- Chế độ kế toán: Lựa chọn kế toán hộ kinh doanh hoặc áp dụng theo DN nhỏ, siêu nhỏ
Ở nhóm này, việc ghi chép doanh thu, chi phí đầy đủ bắt đầu trở nên rất quan trọng. Nếu không có hệ thống kế toán rõ ràng, hộ kinh doanh rất dễ bị ấn định thuế hoặc áp dụng phương pháp bất lợi hơn.
Nhóm 3: Doanh thu từ 3 tỷ đến dưới 50 tỷ đồng/năm
Đây là nhóm hộ kinh doanh có quy mô lớn, hoạt động gần tương đương doanh nghiệp.
Chính sách áp dụng:
- Thuế GTGT: Doanh thu × Tỷ lệ GTGT theo ngành nghề
- Thuế TNCN: (Doanh thu – Chi phí) × 17%
- Khai thuế:
- GTGT: Theo quý
- TNCN: Chậm nhất ngày 31/01 năm sau
- Hóa đơn điện tử: Bắt buộc
- Chế độ kế toán: Lựa chọn như DN nhỏ, siêu nhỏ
Với mức doanh thu này, nếu không tổ chức kế toán bài bản, rủi ro thuế là rất lớn. Trên thực tế, nhiều hộ ở nhóm này đã được khuyến nghị chuyển đổi lên doanh nghiệp để tối ưu quản trị và thuế.
Nhóm 4: Doanh thu trên 50 tỷ đồng/năm – Nhóm quy mô lớn
Đây là nhóm hộ kinh doanh có doanh thu rất lớn, tương đương doanh nghiệp vừa và lớn.
Chính sách áp dụng:
- Thuế GTGT: Doanh thu × Tỷ lệ GTGT theo ngành nghề
- Thuế TNCN: (Doanh thu – Chi phí) × 20%
- Khai thuế:
- GTGT: Theo quý
- TNCN: Theo năm
- Hóa đơn điện tử: Bắt buộc
- Chế độ kế toán: Áp dụng như DN nhỏ, siêu nhỏ
Trên thực tế, hộ kinh doanh ở nhóm này gần như không còn lợi thế so với doanh nghiệp, trong khi rủi ro pháp lý và thuế cao hơn. Việc tiếp tục duy trì mô hình hộ kinh doanh có thể không còn phù hợp.
Phân loại sổ sách kế toán theo hình thức nộp thuế
Thông tư mới cũng quy định rõ loại sổ sách cần mở tùy theo nhóm:
- Nhóm 1: Sổ doanh thu (Mẫu S1a-HKD)
- Nhóm 2: Sổ doanh thu theo ngành nghề (Mẫu S2a-HKD)
- Nhóm 3:
- Sổ doanh thu bán hàng, dịch vụ (S2b-HKD)
- Sổ chi phí (S2c-HKD)
- Sổ vật liệu, hàng hóa (S2d-HKD)
- Sổ tiền (S2e-HKD)
- Nhóm 4: Sổ theo dõi nghĩa vụ thuế khác (S3a-HKD)
Điều này cho thấy chế độ kế toán hộ kinh doanh không còn “đơn giản cho có”, mà đã được quy định khá chi tiết.
Hộ kinh doanh cần lưu ý gì để tránh rủi ro thuế?
- Theo dõi doanh thu thực tế sát sao, tránh vượt ngưỡng mà không biết.
- Ghi chép đầy đủ, trung thực doanh thu – chi phí.
- Sử dụng hóa đơn điện tử đúng thời điểm, đúng quy định.
- Lưu trữ sổ sách, chứng từ tối thiểu 5 năm.
- Cân nhắc thuê dịch vụ kế toán chuyên nghiệp, đặc biệt từ nhóm 2 trở lên.
Trong bối cảnh cơ quan thuế ngày càng số hóa dữ liệu và tăng cường hậu kiểm, việc chủ động chuẩn bị từ sớm sẽ giúp hộ kinh doanh tránh rủi ro, giảm chi phí và yên tâm tập trung vào hoạt động kinh doanh.